Kedileri Eğitmek ve Disipline Etmek

İlk kedimi eve aldığımda "kedi eğitilmez" diyen o kadar çok insan duydum ki neredeyse inanacaktım. Sonra Zeytin'in mama dolabını açmayı kendi kendine öğrendiğini görünce fikrim değişti: Kedi zaten sürekli öğreniyor, mesele onun neyi öğrendiğine biraz yön verebilmek. Yıllar içinde iki kediyle, birkaç geçici misafirle ve bir sürü hatayla öğrendiklerimi burada adım adım anlatmak istiyorum.

Kedi eğitimi nasıl işler?

Köpekle kedi arasındaki en büyük fark motivasyon. Köpek çoğu zaman sizi memnun etmek için çalışır; kedi ise kendi çıkarı için çalışır. Bu kötü bir şey değil, sadece kuralı biliyor olmak gerekiyor. Yani kediye "yapma" demek işe yaramaz, "bunu yaparsan daha iyi bir şey olur" demek işe yarar. Ceza kullanmadan, ödül ve ortam düzenlemesiyle ilerleyen bir yaklaşım kedilerde şaşırtıcı derecede hızlı sonuç veriyor.

Bir de şu var: Kedi 5 dakikada sıkılır. Ben başlarda 20 dakikalık "dersler" yapmaya çalışıyordum, Zeytin ortadan kayboluyordu. Günde iki kez 3-5 dakika, aç karnına yapılan kısa seanslar çok daha verimli oldu.

Adım adım temel eğitim

1. Doğru ödülü bulun. Her kedi kuru mamayla çalışmıyor. Bende işe yarayan şey kurutulmuş tavuk parçalarıydı; komşumun kedisi ise sadece ıslak mama için parmağını oynatıyordu. Ödülün küçük olması önemli, çünkü bir seansta 8-10 kez vereceksiniz. Ödüllerin günlük kalori hesabına dahil olduğunu unutmayın; kedilerin beslenmesini anlattığım bölümde bunun detayını bulabilirsiniz.

2. Tuvalet alışkanlığını sağlamlaştırın. Kediler doğal olarak kum tırmalayıp gömer, yani sizin işiniz sadece ortamı doğru kurmak. Kum kabını sessiz, geçiş olmayan bir köşeye koyun; mama ve su kabından uzak tutun. Kap sayısı kedi sayısı artı bir olacak şekilde ayarlanmalı. Yavru kediyi ilk günlerde yemekten sonra ve uykudan kalkınca nazikçe kabın içine bırakın; kendi kendine kullanınca sessizce ödüllendirin. Kokusuz, ince taneli topaklanan kumlar çoğu kedinin tercihi. Kazalar olursa temizlikte amonyak içeren ürünler kullanmayın, koku kediyi aynı yere çeker.

3. Tırmalamayı yönlendirin. Tırmalamak kediyi mutlu eden, pençe bakımı yapan bir ihtiyaç; ortadan kaldırılamaz, sadece adresi değiştirilir. Kedinin zaten tırmaladığı yerin hemen yanına sağlam, devrilmeyen bir tırmalama tahtası koydum. Zeytin dikey sisal severken diğer kedim yatay karton tercih ediyordu, bu yüzden iki tipi birlikte denemek mantıklı. Tahtaya kediotu serptim, koltuğun köşesine ise geçici olarak çift taraflı bant yapıştırdım. Bir hafta içinde tercihi değişti. Bu konuyu tırmalama davranışını yönetmeye ayırdığım bölümde daha ayrıntılı ele aldım.

4. İsmine dönmeyi öğretin. En kolay ve en işe yarar komut bu. Sakin bir odada ismini bir kez söyleyin, size baktığı anda ödülü verin. Günde birkaç kez, farklı odalarda tekrar edin. İki hafta sonra kedimi evin öbür ucundan çağırabiliyordum. Önemli kural: İsmini asla ilaç verme, tırnak kesme gibi hoşuna gitmeyen bir şeyden hemen önce kullanmayın, yoksa isim kötü haber demeye başlar.

5. "Otur" ve "gel" komutlarını ekleyin. Ödülü kedinin başının biraz üzerine, hafif geriye doğru götürün; doğal olarak arka ayaklarına oturur. Oturduğu an "otur" deyip ödülü verin. Ben ayrıca kaşıkla tıkırdatma sesini "gel" sinyali olarak kullandım; ses tutarlı olduğu sürece istediğiniz herhangi bir işaret olur. Kısa bir tıkırtı yaptığınızda gelen bir kedi, veterinere gitme ya da acil durumda evden çıkarma zamanlarında hayat kurtarıyor.

6. Taşıma kabı ve tasmayı normalleştirin. Taşıma kabını sadece veteriner günü çıkarırsanız kedi ondan nefret eder. Benim kabın kapağını çıkarıp salonda yatak gibi bırakmam, içine battaniye ve arada bir ödül koymam işleri tamamen değiştirdi. Balkona ya da bahçeye çıkaracaksanız göğüs tipi tasmaya alıştırmak da mümkün; önce evde takıp hemen çıkarın, süreyi günler içinde artırın. Tasma ve kayış seçimini anlattığım bölümde kedilere uygun modellerden bahsettim.

7. İstenmeyen davranışa alternatif sunun. Mutfak tezgahına çıkan kedinin yanına yüksek bir kedi rafı koydum ve oraya çıktığında ödüllendirdim. Sabah 5'te uyandıran kedi için akşam yatmadan önce 15 dakikalık yoğun oyun ve ardından son öğün rutini kurdum. Oyun bu işin yarısı; oyuncak ve oyun çeşitleri bölümünde neyin işe yaradığını uzun uzun yazdım.

Sık yapılan hatalar

• Bağırmak ve su püskürtmek. Kedi davranışı sizinle ilişkilendirir, davranışla değil. Sonuç: Aynı şeyi siz yokken yapar, üstelik sizden çekinmeye başlar.
• Burnunu kazaya bastırmak. Hiçbir öğretici değeri yok, sadece stres yaratıyor. Tuvalet dışına yapma aniden başladıysa önce sağlık sorunu düşünülmeli; idrar yolu problemleri çok yaygın, veteriner kontrolünü atlamayın.
• Ödülü çok gecikmeli vermek. Kedi davranışla ödül arasındaki bağı ancak birkaç saniye içinde kurar. Mutfağa gidip mama getirmek çok uzun; ödül elinizin altında olsun.
• Tutarsızlık. Evdeki bir kişi tezgaha izin verip diğeri kovarsa kedi kuralı öğrenemez. Herkesin aynı dili konuşması şart.
• Pençeleri sorun olarak görmek. Tırnak kesimi ve düzenli bakım, tırmalama sorunlarının büyük kısmını baştan azaltıyor.
• Sabırsız