Kedi Tırmalama Davranışını Yönetmek

İlk kedimi eve getirdiğimin üçüncü haftasında oturma odasındaki koltuğun yan yüzü lime lime olmuştu. O zamanlar bunun bir "yaramazlık" olduğunu düşünüyordum; kediye kızıyor, elimi kolumu sallayıp onu koltuktan indiriyordum. Sonra öğrendim ki kedi tırmalama bir davranış bozukluğu değil, kedinin doğasında olan ve engellenmesi mümkün olmayan bir ihtiyaç. Amaç tırmalamayı durdurmak değil, doğru yere yönlendirmek. Bunu anladığım gün hem koltuğum hem de kedimle ilişkim rahatladı.

Kediler Neden Tırmalar?

Yıllar içinde birkaç kediyle yaşadıktan sonra tırmalamanın tek bir sebebi olmadığını gördüm. Genelde şu ihtiyaçlar iç içe geçiyor:

• Tırnak bakımı: Tırmalarken tırnağın ölü dış katmanı soyulur. Bu, kedinin kendi manikürü.
• Koku ve görsel işaretleme: Pençe tabanlarındaki kokusal bezler sayesinde kedi "burası benim" der. Bu yüzden tırmalama izleri genelde geçiş noktalarında, kapı yanlarında ve odanın ortasındaki koltukta olur.
• Germe egzersizi: Uykudan kalkan bir kedinin ilk yaptığı şey pençelerini bir yere geçirip sırtını, omuzlarını germektir.
• Duygu boşaltma: Heyecan, stres, oyun öncesi enerji birikmesi… Ben kapıdan girdiğim anda kedimin koşup halıyı tırmalaması hep bu kategoriye giriyordu.

Bu listeye baktığınızda anlaşılıyor: kediye tırmalama fırsatı vermezseniz o ihtiyaç yok olmuyor, sadece sizin istemediğiniz yüzeye kayıyor.

Adım Adım Sağlıklı Tırmalama Ortamı

1. Hasar haritası çıkarın. Bir hafta boyunca kedinizin nereleri tırmaladığını not edin. Ben bunu yaptığımda üç nokta çıktı: yatak odası kapısının yanı, kanepenin köşesi ve mutfak kapısındaki paspas. Bu noktalar rastgele değil, kedinin geçiş güzergâhı. Tırmalama tahtasını salonun kimsenin uğramadığı köşesine koymak en sık yaptığım hataydı.

2. Doğru yüzeyi bulun. Kediler yüzey konusunda seçici. Sizal halat, sıkıştırılmış oluklu karton, ham ağaç ve kaba dokuma kumaş en çok tercih edilenler. Benim ilk kedim dikey sizal direği hiç sevmedi, yatay karton tırmalama levhasına bayıldı. İkincisi tam tersi. Bu yüzden iki farklı tip almanızı öneririm; hangisini kullanırsa diğerini ikinci bölgeye taşıyın.

3. Dikey ve yatay seçenek birlikte olsun. Kediniz gerinirken tüm boyunu uzatabilmeli. Dikey bir direk seçecekseniz kedinin arka ayakları yerde, ön pençeleri havada uzanabildiği yükseklikte olmalı; genelde 70-80 santimden kısa direkler yetersiz kalıyor. Ayrıca direk sallanmamalı. Tırmalarken devrilen bir tahtayı hiçbir kedi ikinci kez denemez.

4. Konumu kedinin mantığına göre seçin. Tırmalama alanını, kedinin zarar verdiği eşyanın hemen yanına koyun. Koltuğun köşesini tırmalıyorsa levhayı tam o köşeye dayayın. Kedi alışkanlığı oturduktan sonra, birkaç haftada azar azar (haftada 20-30 cm) istediğiniz yere kaydırabilirsiniz. Ayrıca uyku alanlarının yakınına da bir tane koyun; uyanınca hemen gerinecek bir şey bulmuş olur.

5. Yeni alanı cazip hale getirin. Tırmalama tahtasının üzerinde tüylü bir oyuncakla oynayın, dibine ödül maması bırakın, biraz kedi nanesi serpin. Ben elimle tahtayı tırmalayıp ses çıkarttığımda kedimin merakla gelip taklit ettiğini çok gördüm. Oyun konusunda daha fazla fikre ihtiyacınız varsa sitedeki kedi oyuncakları ve oyun rehberi bu noktada işinizi kolaylaştırır.

6. Doğru davranışı anında ödüllendirin. Kedi tahtayı kullandığı saniyede sakin bir sesle övün ve küçük bir ödül verin. Kediler cezayı davranışla ilişkilendirmede zayıf, ödülü ilişkilendirmede şaşırtıcı derecede iyidir. Eğitim mantığının temelini merak ediyorsanız kedileri eğitmek ve disipline etmek konusundaki yazı bu yaklaşımı daha geniş anlatıyor.

7. Eski hedefi geçici olarak korumaya alın. Koltuğun tırmalanan yüzeyine kalın çift taraflı bant, düz plastik levha ya da gergin bir yatak çarşafı geçirin. Kediler yapış yapış ve kaygan yüzeyleri sevmez. Bu koruma kalıcı değil; kedi yeni alışkanlığı oturttuktan sonra kaldırıyorsunuz. Bende bu süreç yaklaşık bir ay sürdü.

8. Tırnakları düzenli kesin. İki üç haftada bir, sadece şeffaf uç kısmını kesmek yeterli. Tırnak keskin olmadığında verdiği hasar da azalıyor. Pembe damar bölgesine dokunmamak kritik; emin değilseniz veterinerinizden ilk seferi göstermesini isteyin. Zaten düzenli veteriner takibi, kedi sağlığı başlığı altında ayrıca üzerinde durduğum bir konu.

9. Enerji fazlasını boşaltın. Günde iki kez 10-15 dakikalık avlanma taklidi oyunu, tırmalama yoğunluğunu belirgin şekilde düşürüyor. Yorulmuş bir kedi mobilyaya daha az ilgi gösteriyor.

10. Yıpranan tahtayı zamanında yenileyin. Sizal tamamen dağıldığında kedi onu terk eder ve yeni bir yüzey arar. O yüzey büyük olasılıkla sizin kanepeniz olur. Ben eski tahtayı hemen atmıyor, yenisini yanına koyup geçişi kolaylaştırıyorum.

Sık Yapılan Hatalar

• Bağırmak, su püskürtmek, patiye vurmak: Kedi tırmalamayı bırakmaz, sadece siz yokken tırmalar ve size karşı temkinli olur. Ben bu hatayı yaptım ve kedimin bir süre benden kaçmasıyla ödedim.